Van Blue naar Green monday
Blue Monday. De 3e maandag van januari. De dag die volgens de Britse psycholoog Arnall de meest deprimerende dag van het jaar zou zijn. Want, zo stelt hij, de maandag is voor velen al zwaar, omdat de werkweek weer begint, maar deze dag in januari komt daar nog bij dat de dagen nog donker zijn, goede voornemens weer langzaam verwateren of mislukken en vakanties nog ver weg lijken. Wetenschappelijk niet erg onderbouwd, maar door de commerciële wereld omarmd om ons allerlei aanbiedingen te doen waar we ons beter door zouden gaan voelen… Echter voor een effectieve boost voor je brein is iets anders nodig!
Liever creëren we een tegenbeweging die wél echt werkt en onderbouwd is: Green Monday. Een dag om bewust stil te staan bij je mentale gezondheid en hoe groen en natuur je daarbij kunnen helpen. De laatste 2 blogs wijdde ik al aan 2 bekende theorieën hierover, de biofilia hypothese en stressreductie theorie. Deze 3e en laatste blog in deze reeks gaat over de aandacht restoratie theorie en beweging. Natuur en bewegen voor je brein dus. Want écht opladen, je hoofd leegmaken en je gemoed opfrissen doe je buiten. Ga je mee? Lees snel verder voor interessante info & praktische uitnodigingen. En laat me weten wat je eruit oppikt.
De aandacht restoratie theorie
Amerikaans psychologenechtpaar Kaplan en Kaplan beschrijven in 1989 hun theorie over waarom de natuur therapeutisch werkt. Zij stellen namelijk dat de natuur bijdraagt aan je gezondheid, doordat ze je de ruimte biedt om je aandachtvermogen te herstellen, oftewel ‘cognitief op te laden’. Dit is de zogenaamde ‘aandacht restoratie theorie’ (ART). Kasap en collega’s vullen met hun review uit 2021 aan dat ook je geheugen, andere cognitieve functies en je lerend- en probleemoplossend vermogen beter worden.
Oftewel met dank aan de natuur:
- verbetert je concentratievermogen;
- verbetert tevens je geheugen en executief functioneren (nodig om te plannen en organiseren, impulsen te beheersen en gedrag te reguleren, flexibel te kunnen schakelen, en informatie even vast te houden in je werkgeheugen);
- ontstaat er weer ruimte voor creativiteit en probleemoplossing;
- en krijg je letterlijk ‘een frisser hoofd’.
Soft fascination
Dit cognitief opladen lukt het best in een rijke natuurlijke omgeving, waar je aandacht op een zachte manier getrokken wordt. Denk aan het voorbij drijven van wolken, het ritselen van bladeren door de wind, het gefluit van vogels of een mooi kleurrijk bloempje waar je oog op valt. Anders dan wanneer we achter een scherm zitten, continu meldingen op onze telefoon verschijnen, of we taak uitvoeren, hoeven we tijdens een wandeling niet actief zelf de focus ergens op te richten. De natuur trekt vanzelf onze aandacht, op een moeiteloze en zachte manier ‘bottom-up’, in tegenstelling tot alle prikkels die we vandaag de dag continu binnenkrijgen ’top-down’. Deze vorm van aandacht kost weinig tot geen inspanning, terwijl gerichte, volgehouden concentratie extra energie kost en ons, na een tijdje, mentaal uitput. Buiten raken we verwonderd, gefascineerd en op een natuurlijke manier geprikkeld, waardoor ons brein de kans krijgt om op te laden en juist te ‘ontprikkelen’. Dit noemen ze ‘soft fascination’.
Een simpele, maar effectieve manier om jezelf te verwonderen, is door eens bewust een zonsopkomst in je op te nemen. De lucht kleurt prachtig. Het licht verschijnt langzaam en wint aan kracht. De stilte wordt langzaam steeds meer gevuld met geluiden. De dieren ontwaken stilaan en vogels verwelkomen je met hun gezang. De zon warmt langzaam alles op. Laat het eens bewust op je inwerken. Voel wat het met je doet. En bedenk, de zon schijnt altijd, ook als we hem niet zien…
Afstand nemen
Naast deze zachte fascinatie speelt ook het feit dat je letterlijk en figuurlijk even ‘afstand neemt’ hierin een rol. Een onderbreking van je klus of bezigheden helpt je brein herstellen, waarna je vaak weer productiever bent. Als je dan ook nog naar buiten gaat, ondersteunt de natuur dat herstelproces. Je kunt je gedachten even vrij laten gaan en ontdekt vanzelf nieuwe perspectieven, ook ten opzichte van die complexe taak of dat lastige conflict waar je even van weg bent. Ook ‘even niks hoeven’ en in een mindful staat van ‘zijn’ terecht komen in plaats van de actiegerichte ‘doe-modus’, helpt hierbij. Kijk maar eens hoe andere levende wezens het merendeel van hun tijd doorbrengen, zij zijn over het algemeen veel beter in lummelen, niksen, genieten en gewoon zijn. En dat is helemaal oké.
Neem op een werkdag, of als je vastloopt bij een complex probleem, even een kleine adempauze. Ga een blokje om, wroet even in de aarde van je moestuin of verzorg je kamerplanten, of knuffel even met je huisdier. Laat even alles los en wees met volle aandacht in het moment, zonder wat te hoeven. Als je dan weer naar je werk of klus terugkeert, hoe is je blik dan? En je gevoel? Niet zelden zie je dan ineens een oplossing of andere invalshoek, waardoor je weer verder kunt.
Bewegen voor je brein
Naast dat de natuur belangrijke positieve effecten heeft op je brein en cognitieve functies, speelt ook bewegen een positieve rol hierin. Als je gaat wandelen, breng je meer zuurstof en voedingsstoffen via je bloed naar je hersenen, wordt het zogenaamde ‘defaultnetwerk’ (DMN) actief en activeer je ook je prefrontale cortex. Een bekende neurowetenschapper en hoogleraar die daar enthousiast en helder over kan vertellen, is Erik Scherder. Zoek hem maar eens op, misschien ken je ook de app ‘Ommetje’ waar hij bij betrokken is?
Het DMN is een complex netwerk van verschillende hersengebieden dat juist actief wordt, als je brein in rust is. Dit netwerk is belangrijk voor functies als zelfreflectie en -bewustzijn, creativiteit, het verwerken van sociale informatie en speelt een rol bij het verwerken en opslaan van herinneringen. Het zou ook een rol spelen bij bijvoorbeeld dagdromen en in jezelf keren. Wandelen in de natuur geeft dus ruimte om te mijmeren, dromen en fantaseren. Zoek je daarbij ook nog een natuurgebied met wijds uitzicht op, dan wordt dit nog eens extra versterkt. Gun jezelf deze ruimte en geef je geest vrij baan!
De prefontale cortex, het voorste gebied van de hersenen, zorgt ervoor dat je productiever wordt, op (nieuwe) ideeën komt en je bijvoorbeeld beter kunt plannen. Ook vermindert hierdoor stress en ervaar je meer positieve gevoelens (zie vorige blog over stressreductie). Door te wandelen en zo je fysieke gesteldheid en vitaliteit te verbeteren, krijg je ook meer energie en daadkracht. Dus al die nieuwe ideeën krijgen meer kans om ook daadwerkelijk verwezenlijkt te worden en jij bent beter in staat om je plannen uit te voeren. Dit geeft natuurlijk ook extra voldoening en plezier!
Neem jezelf mee op een winterwandeling deze dagen. Zoek een afwisselend landschap op, met vlakke stukken en lichte heuvels, met een stukje bos, veld en vergezichten. Ervaar het verschil in verschillende omgevingen en het effect daarvan op jou.
Hoe voelt het als je tussen de hoge bomen in het bos loopt? Merk op hoe je voetstappen gedempt worden op de zachte bosgrond, of misschien juist de bladeren onder je voeten kraken, de wind minder aan je komt en welk effect dit op je heeft. Wat valt je op? Waar gaat je aandacht (vanzelf) naartoe?
En hoe voelt het om wat vlakker te lopen, waar gaan je gedachten dan heen? En als je meer bergop en heuvel af gaat, je wat meer mag inspannen om vooruit te komen, wat gebeurt er dan in je lichaam en in je hoofd?
Wanneer je op een open stuk uitkomt, sta dan even stil en kijk naar de horizon. Verbreed je blik en neem de ruimte en het uitzicht in je op. Hoe is het landschap? En hoe is de wolkenlucht? Hoe voelt dit?
Observeer na afloop van je wandeling, hoe je je dan voelt. Is er een verschil met vooraf?
Buitenpsychologie
Ook deze blog laat weer een aantal aspecten zien, waarop de natuur aan onze gezondheid bij kan dragen. Dit onderschrijft de kracht van buitenpsychologie, waarin natuur en bewegen samenkomen en een boost geven voor je lijf én je brein. Dit maakt andere, bewezen effectieve gesprekstechnieken en interventies nog krachtiger, maar wandeltherapie ook lichter en leuker. Voor ons beiden, want ook ik heb een frisser hoofd na een aantal wandelsessies versus sessies binnen in een gewone spreekkamer. Hierdoor kan ik ook vrijer meedenken, alerter zijn op wat je vertelt (of juist niet) en creatiever zijn in het aanreiken van suggesties, oefeningen of adviezen. Wat de waarde van de coaching weer extra verhoogt. Een gevalletje 1+1=3 denk ik.
Wil jij zelf ervaren hoe een sessie buiten voelt en bijdraagt aan heldere nieuwe inzichten, een frisse blik en meer licht en ruimte vanbinnen? Ik ga graag samen op pad. Stuur me een berichtje voor een gratis kennismaking of klik op onderstaande knop voor contact. Zet de eerste stap en ontdek wat de natuur & ik voor jou kunnen betekenen!
Liefs, Katinka