De stressreductie theorie

Groene voornemens

De 2e week van januari zit er weer op. Het waren witte weken, vol met sneeuwpret. Een knisperend wit laagje over alles, met ijskristallen die het licht weerkaatsen alsof er met glitter is gestrooid. Alles gaat nog net iets langzamer, de natuur nodigt uit om te vertragen en verstillen. Geluiden worden gedempt. Eenvoud blijft over. Er heerst vooral rust en stilte in het bos. Heerlijk. De stress glijdt onmiddellijk van je af.

Of juist niet natuurlijk. Misschien voel je juist weer meer spanning en stress. De vakantie is voorbij en het dagelijks leven draait al weer snel op het oude tempo. Werk, afspraken, weer naar de sportschool… De week dat het erop aankomt om jouw goede voornemens door te zetten, als het eerste enthousiasme en motivatie smelten als sneeuw voor de zon. En daar komt nog bij dat de snelheid van ons dagelijks leven, alle prikkels die we binnenkrijgen en de hoeveelheid taken die ons te doen staat, haaks staat op het tempo van de natuur. Dus ook haaks op onze natuur. Niet gek dus, als je je nu gestrest voelt.

Een goed moment om die goede voornemens om te zetten naar ´groene´ voornemens en je juist nu, ondanks de duisternis en kou, bewust te verbinden met die natuur. Omdat het in onze genen zit, zoals de biofilia hypothese beschrijft (zie vorige blog), en het goed voor lichaam én geest is om ons af te stemmen op het natuurlijke ritme van de winter. Én omdat ze instant ons stressniveau verlaagt. In deze blog neem ik je mee in de stressreductie theorie: hoe de natuur je kan helpen om minder stress en sombere gevoelens te ervaren en juist meer ontspanning en plezier. Nieuwsgierig? Lees snel verder en laat me weten hoe het met jouw groene voornemens gaat!

De stressreductie theorie

De stressreductietheorie, van Ulrich en collega’s (1983), zegt dat tijd in de natuur doorbrengen een positief gezondheidseffect heeft, doordat het allerlei stresssymptomen vermindert. Wetenschappelijk onderzoek toont aan dat aanwezigheid in een groene omgeving, of zelfs al uitzicht op een afbeelding van natuur, ons stresshormoon cortisol en adrenaline vermindert. Hierdoor verlaagt onze hartslag en bloeddruk, spierspanning neemt af en je ademhaling vertraagt en verdiept. Je voelt je letterlijk meer ontspannen na een rondje door het bos. Bovendien vermindert een groene omgeving negatieve stemming en emoties, zoals stressgevoelens, depressie en angst, en bevordert positieve gevoelens. Je gaat je naast relaxter dus ook vrolijker voelen. En specifieker nog, vermindert dagelijks een rondje wandelen volgens Bratman en collega’s (2015) de activiteit in dat deel van onze voorste hersenen, de subgenuale prefontale cortex, dat geassocieerd wordt met piekeren (rumineren) en depressie. Je krijgt letterlijk meer ruimte in je hoofd en positievere gedachten.

Deze ontspanning en positieve emoties verminderen psychische klachten en lichamelijke klachten die gerelateerd zijn aan stress, zoals hoofdpijn en hart- en vaatziekten, maar de natuur bevordert ook fysiek herstel bij ziekte of letsel. Zo laat onderzoek van Ulrich (1984) bijvoorbeeld zien dat patiënten in een ziekenhuis na een ingreep sneller herstellen, minder complicaties krijgen en minder pijnmedicatie gebruiken, als ze vanuit hun ziekenhuisbed uitkijken over een groene omgeving in vergelijking tot een stenen muur. Denk daar nog maar eens aan, als je met een griepje op de bank ligt.

Probeer het zelf maar eens als je last hebt van spanningsklachten, zoals gespannen spieren of een opgejaagd gevoel, of een hoofd dat maar niet wil stoppen. Hoe is het na een kleine wandeling met je? Of als je even bewust aandachtig uit het raam kijkt? Wat gebeurt er met je hartslag? En je ademhaling? De stress glijdt zachtjes van je af en je zenuwstelsel en lichaam komen letterlijk tot rust.

Fytonciden

Deze natuurlijke stressvermindering zou onder andere te verklaren zijn door stofjes die bomen aan de lucht uitscheiden, zogenaamde ‘fytonciden’. Deze stofjes zijn natuurlijke verdedigers die de bomen beschermen tegen ziekmakende schimmels of bacteriën. Als ze via inademen in onze longen komen, bieden ze ook bescherming aan onze luchtwegen, door hun antioxiderend en ontstekingsremmend effect. Ze versterken ons immuunsysteem en verlagen onze stresshormonen, waardoor we ontspannen en ook sneller en dieper in slaap vallen. Tevens verhogen fytonciden de activiteit van ‘natural killercells’, die in ons lichaam vechten tegen tumoren en virussen. Zo is in Japan bosbaden (Shinrin Yoku) op doktersrecept ontstaan. Daar ontdekte men, dat mensen die zich langere tijd met al hun zintuigen onderdompelen in de natuur, bijvoorbeeld zittend onder een boom, sneller en beter herstelden van kanker en andere ziekten en dat hun weerstand verbeterde. Een gezond luchtje dus, van die bomen!

Een mooie oefening uit ‘bosbaden’ is de sit-spot oefening. Zoek eens een mooi groen plekje bij jou in de buurt op en nestel je daar een tijdje, zonder afleiding van bijvoorbeeld je telefoon. Kijk, ruik, zie, voel en proef volop. Welk effect heeft dit op je? Ook, of misschien wel juist, als je je niet lekker voelt. Zoek dit plekje vaker op en merk op welke veranderingen er geleidelijk ontstaan en hoe de plek ook jou verwelkomt mettertijd.

Geuren & kleuren

Niet alleen is de boslucht gezond en ontspannend, ook de geur doet mee. Dit is waarom etherische oliën en ‘huisparfums’ aan populariteit winnen tegenwoordig. Onderzoek toont aan dat natuurlijke, aardse geuren (zoals houtachtige, mosachtige of de geur van specifieke bomen en planten zoals dennengeur) ook een ontspannende werking hebben. Daarnaast kunnen ze angstige of depressieve gevoelens verminderen en voor meer energie en focus zorgen. Bovendien zijn veel van zo’n geuren ook gekoppeld aan (jeugd)herinneringen die een positief effect op je gesteldheid kunnen hebben. Zoals de geur van gevallen bladeren in de herfst die je terugbrengt naar die leuke speurtocht vroeger, het poffen van kastanjes in het vuur, of het maken van een slinger van gekleurde herfstbladeren.

Ga eens na, welke geuren brengen jou in relaxte sferen? Welke fijne herinnering heb je aan deze geur? Hoe reageert je lichaam als je dit geurtje ruikt? Misschien kun je ze bewust opzoeken of in huis halen.

Ook de natuurlijke kleuren, geluiden en andere zintuigelijke sensaties in het bos hebben allemaal een positief effect op ons welzijn en helpen om te ontspannen, ons zenuwstelsel te en mentale rust te brengen. Dat groen een rustgevend effect heeft, wist je vast al. Ook vrolijk vogelgezang – een teken van veiligheid – en het geluid van rustig stromend water of kabbelende golven – drinkwater en water voor onze gewassen – hebben dat effect. Dit zou volgens onderzoek evolutionair bepaald zijn, van uit de tijd dat we nog samen met de natuur leefden en direct afhankelijk waren van de natuur voor ons voedsel en drinkwater. Onze omgeving is dan wel in een paar honderd jaar enorm veranderd, ons DNA en ons lichaam zijn nagenoeg hetzelfde ten opzichte van de oermensen die nog jaagden, verzamelden en de eerste gewassen verbouwden. Vandaar dat ons brein op dezelfde manier veiligheidssignalen zoekt en verwerkt, als toen.

Herken jij dit? Let volgende keer als je buiten bent eens op, of je vogels kunt zien of horen, of zoek een plek op waar water is. Luister bewust, laat het even op je inwerken. Wat merk je op in je lichaam, in je hoofd? Misschien kun je je gedachten mee laten drijven met de stroom, zonder erop in te hoeven gaan. Wat doet dit met je?

Fractalen

Een andere mogelijke verklaring dat de natuur een rustgevend effect op ons brein heeft, is dat er veel fractalen te vinden zijn. Fractalen zijn structuren met zichzelf (oneindig) herhalende patronen. Denk aan de nerven in een blad, vertakkingen in een boom of rivier, patronen in een sneeuwvlok of ijskristal, of spiralen, zoals die van een slakkenhuis. In ons mensen bevinden zich ook veel van dit soort fractale patronen, zoals ons vatenstelsel, de structuur van onze hersenen en ons longweefsel. Deze vorm van structuur en orde geeft ons een gevoel van rust en eenheid, hetgeen ons goed doet. Het brengt eenvoud in grote complexiteit der dingen (denk maar eens aan alle sterrenstelsels in het universum!) en dat vinden we fijn, anders raken we al snel overweldigd.

Wanneer je weer buiten bent, ga dan eens op zoek naar een fractaal patroon en bestudeer deze met aandacht. Ga van groot naar klein en zoom steeds verder in op de details, of andersom. Bijzonder he? Ook in je dagelijks leven kun je bij onrust of chaos op zoek gaan naar een patroon, een herhaling, en zo weer wat orde en rust vinden. Of begin met iets heel kleins en bouw dit langzaam op, totdat je stapje voor stapje weer balans terugvindt.

Natuurtherapie

Je ziet, juist bij stress, angst of somberheid kan de natuur als therapeut ontzettend ondersteunend zijn. Een groene omgeving, in combinatie met bewegen en bewezen effectieve technieken uit de psychologie (zoals CGT, ACT, mindfulness) maken natuurcoaching of wandelcoaching erg effectief, in het bijzonder voor mensen die kampen met burn-out, overbelasting of overspannenheid. Zodat je weer terugkomt bij jezelf, bij je eigen natuur, en rust en balans kunt ervaren.

Wil jij samen op pad naar minder stress, meer balans en lekkerder in je vel zitten? Stuur me een berichtje voor een gratis kennismaking of klik op onderstaande knop voor contact. Zet de eerste stap en ontdek wat de natuur & ik voor jou kunnen betekenen!

Liefs, Katinka